ZAPARCIA U SENIORÓW

Elementem każdego wywiadu żywieniowego jest pytanie o częstotliwość wypróżnień pacjenta trafiającego do gabinetu dietetyka. Problem ten jest szczególnie istotny wśród pacjentów w wieku podeszłym. I chociaż zaparcia nie stanowią fizjologicznego następstwa procesu starzenia się, to zmniejszona aktywność fizyczna, przyjmowane leki, różne choroby i dysfunkcje przewodu pokarmowego (szczególnie jelita grubego) przyczyniają się do większej częstotliwości występowania zaparć u seniorów. Zaparcia wpływają niekorzystnie na jakość życia, dlatego nie należy ich lekceważyć, szczególnie w przypadku osób w wieku podeszłym.

Epidemiologia zaparć

Szacuje się, że problem incydentów zaparć w ciągu całego życia dotyczy około 30% ludności. Zaparcia częściej występują u osób starszych i wśród kobiet (współczynnik kobiety/mężczyźni: 2-3:1). W populacji osób po 65 r.ż. na zaparcia cierpi nawet 26% kobiet i 16% mężczyzn, a po 85 r.ż. problem ten występuje u 34% kobiet i 26% osób płci przeciwnej. Niektóre badania pokazują, że 1/3 populacji seniorów cierpi na zaparcia co najmniej raz w miesiącu. Większe odsetki zaparć obserwuje się u seniorów przebywających w domach opieki.

Warto podkreślić, że w przypadku osób starszych, zaparcia często towarzyszą innym zaburzeniom, m.in. mogą być związane ze schorzeniami dróg moczowych. Są także poważnym problemem w przebiegu chorób neurodegeneracyjnych – choroby Alzheimera i Parkinsona.

Przyczyny zaparć

Zaparcia można podzielić na pierwotne i wtórne. W przypadku zaparć pierwotnych mamy zazwyczaj do czynienia z prawidłowym lub wolnym pasażem jelit oraz z zaburzoną defekacją. Natomiast zaparcia wtórne mogą być jatrogenne (np. stosowanie leków z grupy diuretyków czy antycholinergicznych) lub związane z występowaniem innych chorób (np. niedoczynność tarczycy, choroba uchyłkowa jelita, depresja). U osób w wieku podeszłym częściej obserwuje się zaparcia wtórne.

Ważnym czynnikiem wpływającym na częstotliwość wypróżnień osób starszych jest sposób żywienia. Seniorzy zazwyczaj piją niewystarczającą ilość płynów, co skutkuje niedostatecznym nawodnieniem organizmu, a dodatkowo ich dieta jest niedoborowa w błonnik pokarmowy. Zachowania te wpływają negatywnie na funkcjonowanie układu pokarmowego i sprzyjają zaparciom.

Diagnoza zaparć

Zaparcia diagnozowane są w oparciu o tzw. IV Kryteria Rzymskie. Diagnozę zaparć poprzedza szczegółowy wywiad i badania lekarskie. Lekarz pod uwagę bierze nie tylko dolegliwości zgłaszane przez pacjenta, ale również jego choroby współistniejące, przyjmowane leki, sposób żywienia, różnego rodzaju badania fizykalne oraz badania morfologiczne i biochemiczne krwi. Ważnym aspektem diagnostyki jest również określenie zwyczajowej częstotliwości wypróżnień pacjenta.

Leczenie zachowawcze zaparć

Pierwszym krokiem w leczeniu zachowawczym zaparć są zmiany w stylu życia, w tym obejmujące przede wszystkim dietę i aktywność fizyczną. Stopniowo zwiększyć należy spożycie błonnika pokarmowego do 30 g /dobę (podaż zawsze należy dostosować do stanu zdrowia pacjenta, szybkie zwiększenie udziału błonnika w diecie może dać skutki uboczne w postaci wzdęć i gazów) oraz udział płynów w diecie. Zaleca się większą podaż warzyw i owoców, a także pełnoziarnistych produktów zbożowych (pieczywo, grube kasze, pełnoziarniste makarony, płatki i otręby), mielonych orzechów, suszonych śliwek.

W przypadku seniorów, warto rozważyć także wprowadzenie do diety soków przecierowych oraz zup w postaci kremu. Prócz dodatkowej porcji błonnika, wniosą do diety również większą ilość wody. Postępowanie to jest szczególnie ważne w przypadku pacjentów mających trudność z przeżuwaniem pokarmów, z brakami w uzębieniu czy dużym ryzykiem zachłyśnięcia.

Jeśli włączenie do diety większej ilości produktów będących źródłem błonnika nie jest możliwe, zaleca się stosowanie suplementów diety zawierających błonnik (np. babka płesznik, babka jajowata, siemię lniane). Należy jednak pamiętać, o zalecaniu dużej ilości płynów podczas takiego postępowania, aby nie pogłębić obecnego problemu.

U osób w wieku podeszłym można również rozważyć probiotykoterapię, ponieważ wraz z wiekiem pogarsza się skład mikroflory jelit. U seniorów obserwuje się zmniejszenie liczby m.in. bifidobakterii. Niektóre badania pokazały, że probiotyki mogą polepszać pasaż jelitowy i wpływać na polepszenie konsystencji stolca, jednak potrzeba jeszcze więcej obserwacji, aby jednoznacznie wykazać ich działanie.

Warto również podkreślać ważną rolę aktywności fizycznej, która pozytywnie wpływa na perystaltykę jelit.

W przypadku nieskutecznej interwencji dietetycznej, lekarz wprowadzi inne metody, np. leczenie farmakologiczne, trening behawioralny. Część pacjentów może kwalifikować się do leczenia chirurgicznego zaparć.


Wybrane piśmiennictwo:

  1. Drossman, D.A., Chang, L.C., Chey, W.D. et al.Rome IV functional gastrointestinal disorders: disorders of gut-brain interaction. The Rome Foundation; 2016
  2. De Giorgio, R., Ruggeri, E., Stanghellini, V., Eusebi, L. H., Bazzoli, F., & Chiarioni, G. (2015). Chronic constipation in the elderly: a primer for the gastroenterologist. BMC Gastroenterology15, 130. http://doi.org/10.1186/s12876-015-0366-3

 

 

PODOBNE ARTYKUŁY

Błonnik pokarmowy w profilaktyce i dietoterapii

BŁONNIK POKARMOWY W PROFILAKTYCE I DIETOTERAPII Konferencja Naukowo-Szkoleniowa „Błonnik pokarmowy w profilaktyce i dietoterapii”, odbyła się w Warszawie dnia 19 ...
Czytaj Dalej

Standardy postępowania dietetycznego w kardiologii – stanowisko PTD 2016

STANDARDY POSTĘPOWANIA DIETETYCZNEGO W KARDIOLOGII - STANOWISKO PTD 2016 Choroby układu sercowo-naczyniowego (ang. Cardiovascular Disease, CVD),  stanowią główną przyczynę zgonów, ...
Czytaj Dalej

Standardy leczenia dietetycznego otyłości prostej u osób dorosłych – Stanowisko PTD 2015

STANDARDY LECZENIA DIETETYCZNEGO OTYŁOŚCI PROSTEJ U OSÓB DOROSŁYCH - STANOWISKO PTD 2015 Polskie Towarzystwo Dietetyki zapoczątkowało publikację standardów leczenia dietetycznego ...
Czytaj Dalej

Kodeks etyki zawodowej dietetyka

KODEKS ETYKI ZAWODOWEJ DIETETYKA „Kodeks etyki zawodowej dietetyka Rzeczypospolitej Polskiej” został uchwalony przez Krajowy Zjazd Delegatów Polskiego Towarzystwa Dietetyki 20 ...
Czytaj Dalej

DIETETYK – profesjonalny doradca

DIETETYK - PROFESJONALNY DORADCA Dietetyk jest wykwalifikowanym specjalistą ochrony zdrowia, który posiada szeroką wiedzę w zakresie żywienia człowieka zdrowego i chorego. Poprzez ...
Czytaj Dalej

Czy jedzenie śniadań może pomagać w nauce?

CZY JEDZENIE ŚNIADAŃ MOŻE POMAGAĆ W NAUCE? Śniadanie jako pierwszy, i za wielu dietetyków uważany jako najważniejszy posiłek w ciągu dnia, dostarcza energii ...
Czytaj Dalej

Witamina B12

WITAMINA B12 Witamina B12 znana jest również pod nazwą kobalamina. Zaliczana jest do witamin z grupy B, które są rozpuszczalne w wodzie ...
Czytaj Dalej

Dieta cud, czyli marzenie każdej kobiety

DIETA CUD, CZYLI MARZENIE KAŻDEJ KOBIETY Media co jakiś czas przedstawiają nowe metody na zrzucenie zbędnych kilogramów bez wysiłku. “Jesz ...
Czytaj Dalej

Czy można jeść po godzinie 18?

CZY MOŻNA JEŚĆ PO GODZINIE 18? Mówi się „śniadanie zjedz sam, obiadem podziel się z przyjacielem, a kolację oddaj wrogowi” oraz „śniadanie ...
Czytaj Dalej

Czy ziemniaki tuczą?

CZY ZIEMNIAKI TUCZĄ? Z punktu widzenia żywieniowca, ziemniaki nie są zaliczane do grupy warzyw. Wynika to z faktu, że bogate są ...
Czytaj Dalej

Nadmiar soli w diecie

NADMIAR SOLI W DIECIE Sól, a w zasadzie sód potrzebny jest człowiekowi m.in. do utrzymania odpowiedniego ciśnienia krwi. W dużym uproszczeniu: ...
Czytaj Dalej

Jak wygrać z monotonią w diecie?

JAK WYGRAĆ Z MONOTONIĄ W DIECIE? Każdy miewa czasem problem z pomysłem na obiad lub śniadanie. Codziennie powtarzające się kanapki z żółtym ...
Czytaj Dalej